KRITIKA

SIMULA

Muling pinagsama ang pinaghiwalay
na liwanag at dilim at isinilang ang abo.

Naging itong tao.

Binigyan ng sariling bait,
at kapangyarihan ng isip.

Ayon sa matandang alamat,
sila rin ang mga unang makata.

Nakakausap nila ang Salita
at lubos nilang ikinakagalak
ang bawat bigkas ng kanilang mga bibig.

Dumadaloy ang mga salita sa kanilang katawan
mula sa kanilang kaluluwa.

Nauunawan nila ang bawat isa at tiyak
sila sa kanilang nararamdaman.

Yaman nila ang kanilang dila.

Hindi nilang kailangang kausapin ang mga halaman
upang mamulaklak, naririnig nila ang mga awit nito
at umaabot ang halimuyak sa buwan.

Nakakausap din nila ang mga hayop.

Sa mga ito, ang pinakamatatas ang ahas
na may sanga ang dila.

Lubos na kinagiliwan ng taong
kausapin ang ulupong.
Naging matalik niya itong kaibigan.

Hanggang sa magkasundo silang kainin
ang bunga na ayon sa ahas ay magbubukas
sa tao ng mga bagong salita.

Mula rito natuklasan ng tao ang kahulugan
ng gutom, takot, sakit, poot at kamatayan.

Naging buhol-buhol na rin ang daloy
ng kanyang ng salita,
naging madalas ang pananaghoy.

Bumabalik pa rin ang ilan
upang tumuklas ng mga bagong salita
upang mapatunayan ang alamat
na likas tayong mga makata
ngunit nanaig ang pag-aalinlangan
at takot sa nagliliyab na espada.

Para na lamang sa mga mapangahas
ang pagiging makata.    

–Kristian Cordero

  Hunyo 23, 2006

Tunay ngang isang penomenolohiya ang pagtula kung kaya’y maging ilan sa mga makata ay di-tuwirang masabi kung ano ba talaga ang tula at paano ba talaga dumarating ang talinghaga. At kapag mahirap ipaliwanag ang isang bagay, gumagawa ang tao ng mga mito at ito ang kanilang paniniwalaan.

Ang paggawa ng mito ay hindi lamang naganap noong mga sinunang panahon. Maging noong nagsimula ang malawakang pananakop ng España at iba pang mga bansa sa Europa sa mga lupain sa Asya at Amerika na pinamamahayan ng mga taong hindi pa ganap ang kaalaman sa teknolohiya at siyensia. Naging phenomenon ang mga dalang armas at ideyolohiya ng mga dayuhan para sa mga pangkat etniko. Nagimbal sila sa mga sandatang sumisigaw na parang kulog at bumubuga ng apoy at kidlat. At nang sila’y tuluyang masakop, ibinagay nila sa katutubong paniniwala ang mga ideyang dala ng mga dayuhan. Gumawa sila ng mga mito ukol sa mga ito. Sa usipun mga Kristiyanong agta sa Bundok Asog may lumalabas na mga ahas sa katawan ng Our Lady of Angustia. Nakalapat sa paniniwalang galing kay Bathala ang mga ahas (at dumarating para magbigay ng katarungan).

Patuloy ang pagsasamito ng mga bagay-bagay hanggang ngayon. May mga taong sumasamba kay Rizal at Aguinaldo. Naturingan ding Supremo si Kristo Hesus ng isang paksyion ng Katipunan. Malapit na ring maging mahiwaga ang mga kamao ni Manny Pacquiao.

Subalit iba naman kung bibigyan natin ng bagong detalye o kahulugan ang isang mito. Isang halimbawa ay ang mito ng mga unang makata na inilapat sa Genesis 1. Habang nililikha raw ng Diyos ang mundo at ang mga maninirahan dito, nakikinig ang ilang anghel nang patago. Dahil mukhang closed-door meeting yata ang ginagawa ng Trinidad, naparusahan sila’t itinapon sa lupa–ayun sila ang naging unang makata dahil alam nila kung paano nilikha ng Diyos ang mundo.

Sa tula namang “God Said, “I Made a Man”” ni Jose Garcia Villa, ginamit naman ang Genesis 2. Dito gumawa ang Diyos ng tao mulang “clay” ngunit bigla itong naging ginintuan at pagkaganda-ganda. Anupa’t maya-maya’y may hawak na itong pana at palaso, naka-umang sa kanya. Sabi ng Diyos, “Hoy, ba’t mo ko papanain, ako ba’y papaslangin mo? ako’y iyong lumikha?” Sagot ng tao, “Hindi po Ginoo, sinusukat lamang kita. Ika’y manahimik lamang diyan.” Aba’y sumunod naman ang Diyos, ngunit hindi nakapagpigil at nagtanong: “Ano ang iyong pangalan?” Sumagot ang tao: “Ginoo, Henyo po ang pangalan ko.”

Malinaw na galing sa ikalawang Hebreong mito ng Paglikha ang tulang ito ni Villa.

Ito naman ang sinikap gawin ng makatang si Kristian Cordero sa kanyang “Simula”. Tulad ng nauna kong naikuwento, tungkol din ito sa konsepto ng ‘unang makata’.

malinaw ang unang saknong–ang simula ng abo mula sa paghahalo ng dilim at liwanag. Sa Genesis 1:3-4 pinagbukod ng Diyos ang liwanag at dilim upang magkaroon ng araw at gabi. Ngunit sa saknong na ito ay muling pinagsama ang dalawa.

Sa Genesis 1, nauna ang kadiliman bago nilikha ng Diyos ang liwanag–at pinaghiwalay ang dalawa. Basa: “In the beginning, when God began to create the heavens and the earth, the earth had no form and was void; DARKNESS was over the deep and the Spirit of God hovered over the waters. God said, “Let there be light”; and there was light. God saw that the light was good and he separated the light from the darkness.”

Sa tula ni Cordero sinasabing “Muling pinagsama ang pinaghiwalay/na liwanag at dilim.” Mahalagang malaman natin kung anong mito ang nilalapatan ni Cordero ng bagong kahulugan. Sa tula ito, gumawa ng isang hakbang pabalik sa proseso ng Paglikha at doon nagsimula. Maaaring Hebreo nga ito ngunit may isang hakbang pabalik–parang umulit. At mula na sa abo ang tao. Sa Genesis 1 iba naman ang sinasabi, basa: “Let us make man in our image, to our likeness.”

‘Neutral’ na kulay ang abo kumpara sa liwanag (kaputian?) at dilim. Maaari ring ang liwanag ay apoy at ang dilim ay bagay na materyal tulad ng kahoy. Sa labanan ng dalawa, pumapagitna ang abo o ang tao. Ngunit ang imahen ng impiyerno ay pinagsamang dilim at apoy.

“Binigyan ng sariling bait,/at kapangyarihan ng isip.” Sa Genesis 1, nilikha ng Diyos ang tao sa kanyang hugis at wangis, at kasama na rito ang intelehensiya. Sa Genesis 2 ay ipinagbawal niya ang pagkain ng prutas ng kaalaman, kung kaya sa bersiyong ito ang tao ay tagasunod lamang at walang sariling huwisyo. Samakatwid, ay naghahalo ang Genesis 1 at 2 sa mga mitong binibigyan ng bagong kahulugan ni Cordero sa tulang ito.

Lalo pa at gumamit pa ng ibang ‘alamat’ ang makata: “Ayon sa matandang alamat,
sila rin ang mga unang makata.” At saysay na iyo’y may likas na identidad ang Salita, animo’y espititu ng Ka-Diyosan na noo’y nakakausap ng mga tao kung saan nagmumula ang payak at dalisay na katotohanan ng kaluluwa: “Dumadaloy ang mga salita sa kanilang katawan mula sa kanilang kaluluwa.”

At nagmula lamang sa ahas na may sanga ang dila ang mga bagong salita at kahulugan ng gutom, takot, sakit, poot at kamatayan. Ang kuwentong ito’y malapit sa Genesis 2 kung saan naganap ang Pagkapariwara ng Tao sa Hardin ng Eden. Sa tula, ginamot nga lamang ni Cordero ang kasarian ng pagkapariwara ng tao–ang babae. Walang Eba sa tula ni Cordero.

Aniya’y komplikado na ang makalupang diskurso ng Salita maging para sa mga nagtatangkang maging makata. At tulad ng pagdarasal, kailangang sugatan ang makamundong salita upang masilip ang Ultimong Salita at ang Ultimong Makata.

Sa mga ganitong tula, mas mamarapatin sana kung natitiyak kung ano ang mitong sinusundan at nilalaro ng makata. Magkaiba halimbawa ang Genesis 1 at 2 at lalong iba ang pinagmumulan ng ‘matandang alamat’ na ginamit ni Cordero.

Kung gayon, bagama’t hindi naging malinaw kung ano ang iisang mitong nais bigyan ng bagong kahulugan ng tula, naisaad naman nito ang nais nitong sabihin dahil ‘magkakapatid’ ang kahulugan ng mga ginamit na mito at alamat.

Similar Posts:





15 Responses to “KRITIKA”

  1. rOmz says:

    tenkyu po kc ang dami kong nalaman!! and nakadagdag ng idea ko para sa incoming report ko..

    again tnx a lot! more power..

    i appreciate it =)

  2. melissa says:

    ganda namn po..i learned a lot.

  3. MIke says:

    Mga GAGo pala kayo. Maghanap kayo kung gusto niyo. Kung anu-ano pa sinasabi niyo. Palibhasa umaasa na lang kayo sa internet at mga websites. ANG TATAMAD na ng mga KABATAAN. Grabe. Puro asa. Copy paste na lang. Haaay nakakaawa naman…

  4. carrot says:

    I was not young long,I met the soul early
    by jose garcia villa
    where can i find this?

  5. princesa locah says:

    .`ay!!!!!!!!!!ano ba yan ang hirap mag hanap ng project ….kainis grabe!!!!!!!!!!!!!!!!!
    by princesa eazy gee & szaint loco
    mhine
    vhente tresz
    love yah
    23

  6. Bheybh!e says:

    Pka-ayusin nyo nman!!!
    Ang hirap kyang mg- search noh!!!
    kung ganyan din lang, wag na kaung gagawa n kaung ggwa!!
    OK?!

  7. mwahh says:

    ang hinahanap po namin ay mito!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!bwisit!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  8. khai says:

    amp. i though this site can help.. i’m looking for the meaning of “dayalek’ whatever!!

  9. junie rose says:

    hayy.. naku anohh ba yan..
    bat hindi nyu ayusin yang web site nyu…
    hirap na hirap na nga akong maghanap ng project ko..
    tapos ganito lang pala makikita ko…
    paki lagay naman yung mga hinahanap ko…
    eh kung anu-anohh naman ang lumalabas na walang kaugnayann….
    ang hirap kayng magresearch….
    na kung anu ano lang ang lumalabs..

  10. kryceia says:

    shoks……………ang hinahnap ko ay sa filipino subject mito, anekdota at pabula…………………………
    ano ba la bng kwento 2ngkol sa mito at anekdota
    kc meron n meng pbula………………………..!!!
    hello
    mggwa
    nman
    keo……..
    plzzzzzzzzzzzzz…………………

  11. hellno says:

    what the hell? can’t you make this a bit shorter?

  12. jkjkjklj says:

    MGA EPALOGS KAYO WALA NAMAN KAYONG KWENTA ANG SAKIT NIYO LANGSA MATA

  13. rodpasicaran says:

    ang sakit nyo sa mata!!!!!

  14. wawaweee says:

    aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Leave a Reply

*